Sûrîye li ser xaçerêyekê ye: an em ê li ser gotara nefretê bi ser bikevin, an jî em ê biqedin.

Bi boneya Roja Navneteweyî ya Dijî Gotara Nefretê, Navenda Sûrîyeyî ya Ragihandinê

û Azadiya Derbirînê tekez dike ku avakirina Sûryeyeke demokratîk li ser bingeha hemwelatîbûn, edalet û serweriya qanûnê nayê bidestxistin, ji ber belavbûna gotarên ku nefret, cudakarî an tundûtûjiyê li dijî kesan, koman an her şêweyek din a nasnameyê teşwîq dikin.

Di salên dirêj ên pevçûnê li Sûriyeyê (û wekî yek ji encamên wê), û piştî hilweşîna rejîmê, me şahidiya zêdebûneke acizker a gotinên nefretê di formên wê yên cûrbecûr de kir, nemaze di warê dîjîtal, medyayê û gotûbêjên giştî de. Ev yek bi awayekî zelal li ser erdê di şiklê handan û nearamiya civakî de xwe nîşan da, ku hin ji wan di kiryarên tundûtûjî û binpêkirinan de ku kes û koman di çarçoveyên cihêreng de hedef digirin, bi taybetî bûyerên xwînî yên ku di qonaxa veguhêz de li hin deverên Sûriyeyê qewimîn, di nav de herêmên peravê, Suweyda û yên din, û her weha bûyerên ku em niha li Idlib, Hema, Şam û deverên din dibînin, Rastiyan nîşan dan ku gotinên nefretê û handana tundûtûjiyê di gelek rewşan de beşek ji jîngeha ku beriya binpêkirinan li ser erdê çêbûye, bi wan re çêbûye, an jî binpêkirinan rewa kiriye, bûn.

Ev pêşketin destnîşan dikin ku gotinên nefretê ne tenê îfadeya devkî an nîqaşeke giştî ya germ e, lê belê faktoreke xeternak e ku dikare tundûtûjiyê li ser erdê gur bike, çembera kesên ku tên hedefgirtin fireh bike, gihîştina edalet û hesabpirsînê têk bibe, û di qonaxên hesas ên siyasî û civakî de aştiya sivîl tehdît bike. Bi ronahiya veguherîna berdewam a Sûriyeyê, têkoşîna li dijî gotinên nefretê pir girîng e. Serkeftina pêvajoyên edaleta veguhêz, lihevhatina civakî, û ji nû ve avakirina baweriyê di navbera Sûriyan de hewceyê qadeke giştî ye ku teşwîqkirin û dûrxistinê red bike û naskirina hevbeş a maf û rûmeta mirovan pêş bixe.

Gotara nefretê ne tenê kesên ku hedef digire tehdît dike, lê di heman demê de bingehên jiyana civakî jî qels dike, rê li ber edaleta veguhêz, lêgerîna rastiyê û hewldanên hesabdayînê digire, çerxên tolhildan û dûrxistinê gur dike, û baweriya ku ji bo avakirina dewletek ku rêzê li mafên hemî welatiyên xwe bê cudahî digire hewce dike, qels dike.

Di vê çarçoveyê de, em tekez dikin ku têkoşîna li dijî gotinên nefretê nayê wateya sînordarkirina azadiya raman û derbirînê, an jî tepeserkirina rexneyên rewa an nîqaşên giştî. Azadiya derbirînê mafekî bingehîn e ku divê were parastin û garantîkirin, û ew şertek bingehîn e ji bo her civakek demokratîk. Berevajî vê, divê ev maf wekî hincet ji bo teşwîqkirina tundûtûjî, cudakarî, an dijminatiyê li dijî yên din neyê bikar anîn. Ev nêzîkatî lihevhatî ye bi erkên qanûnên mafên mirovan ên navneteweyî, bi taybetî jî bi xala 20-an a Peymana Navneteweyî ya li ser Mafên Sivîl û Siyasî, ku parêzvaniya nefreta neteweyî, nijadî, an olî ya ku teşwîqkirina cudakarî, dijminatî, an tundûtûjiyê pêk tîne, qedexe dike. Her wiha em girîngiya Plana Çalakiyê ya Rabatê (Cotmeha 2012an) wekî çarçoveyek navneteweyî ya sereke ji bo çareserkirina gotinên nefretê tekez dikin. Pîvanên wê dibin alîkar ku di navbera îfadeyên ku di bin mafê azadiya raman û îfadeyê de têne parastin û teşwîqkirina nefretê ku cudakarî, dijminahî an tundûtûjiyê pêk tîne de cûdahî were kirin. Pejirandina van pîvanan di çarçoveya Sûriyeyê de pir girîng e, ji ber ku ew dibe alîkar ku civak ji xetereyên teşwîqkirinê were parastin û pêşî li karanîna xelet a têgeha gotinên nefretê digire da ku azadiyên giştî sînordar bike an rexneyên rewa sûcdar bike.

Ji ber vê yekê, pêdivî bi avakirina çarçoveyek yasayî ya neteweyî ya zelal heye ku li gorî pîvanên navneteweyî yên mafên mirovan be, teşwîqkirina nefret, tundûtûjî û cudakariyê sûcdar bike, pênaseyên rast û taybetî yên gotinên nefretê peyda bike, û parastina yasayî û dadwerî peyda bike da ku pêşî li karanîna xelet a van nivîsan an jî karanîna wan ji bo armancên siyasî bigire.

Di heman demê de, em li dijî karanîna berfireh an nerast a têgeha “gotara nefretê” hişyariyê didin, ji ber ku ev dikare bibe sedema sînordarkirina azadiyên giştî an jî çewisandina muxalif, rojnamevan, parêzvanên mafên mirovan û kesên xwedî ramanên rexnegir. Tu raman, çi qas bihêz, şokker, an ne kevneşopî be jî, divê wekî gotara nefretê neyê dabeş kirin heya ku ew rasterast an nerasterast tundûtûjî, cudakarî, an dijminatiyê li dijî kesan an koman teşwîq neke. Parastina civakê ji gotara nefretê û parastina azadiya derbirînê ne armancên nakok in, lê belê berpirsiyariyên temamker in ku divê bi hev re werin bicîhanîn.

Her wiha em tekez dikin ku rûbirûbûna gotinên nefretê ne tenê bi cezayên yasayî ve sînordar e, lê belê polîtîkayên berfireh hewce dike ku perwerde, medyayê, çand û qada dîjîtal di nav xwe de bigire û nirxên hemwelatîbûna wekhev û rêzgirtina ji bo cihêrengî û cudahîyê pêş bixe.

Dezgehên medyayê yên Sûrîyeyî, li seranserê hemû platform û saziyên xwe, di vî warî de berpirsiyariyeke taybetî hildigirin ser xwe. Medyaya profesyonel û serbixwe, bi rêya pabendbûna xwe bi pîvanên pîşeyî û exlaqî, dûrketina ji giştîkirin, şermezarkirin û teşwîqkirinê, pêşanîdayîna rastiyan û nerînên cihêreng, û beşdarbûna xwe di pêşvebirina diyaloga civakî ya li ser bingeha rêzgirtina dualî de, xeta yekem a parastinê li dijî handan, dezenformasyon û polarîzasyonê pêk tîne.

Her wiha em bang li platformên medyaya civakî û kesên bandorker ên medyaya civakî dikin ku li gorî pîvanên navneteweyî yên mafên mirovan, berpirsiyariya sînordarkirina belavbûna gotinên nefretê û tundûtûjiyê bigirin ser xwe, di heman demê de mafê azadiya derbirînê û gihîştina agahdariyê biparêzin.

Pêşeroja Sûriyeyê pêdivî bi qadeke giştî ya ewle heye ku cihêrengiyê biparêze, diyalogê pêş bixe û rûmeta hemûyan biparêze. Rûbirûbûna bi gotinên nefretê ne tenê berpirsiyariyeke qanûnî an saziyî ye, lê berpirsiyariyeke civakî ya hevpar e ku redkirina teşwîqkirin û dûrxistinê, têkoşîna li dijî hewildanên ji bo çandina tirs û dijminatiyê di nav Sûriyeyê de, û xebata ji bo avakirina civakekê li ser bingeha wekhevî, rûmet, edalet û serweriya qanûnê hewce dike.

Di Roja Navneteweyî ya Li Dijî Gotara Nefretê de, em banga xwe ji bo afirandina hawîrdorek yasayî, medyayî û civakî nû dikin ku handan û cudakariyê red dike, di heman demê de azadiya derbirînê wekî stûnek bingehîn a her civakek demokratîk diparêze.

Sûriye îro li ser xaçerêyek krîtîk e: yan nirxên hemwelatîbûnê, serweriya qanûnê û rûmeta mirovan dê bi ser bikevin, yan jî gotinên nefretê û handana tundûtûjiyê dê civakê parçe bikin û bingehên dewletê têk bibin. Paşguhkirin an tehemûlkirina van retorîkan tenê dê pêlên nû yên dabeşbûn, tolhildan û tundûtûjiyê biafirîne, ku gefê li hebûna dewleta Sûriyeyê û şiyana wê ya ji bo vejînê dixwe. Ji ber vê yekê, bersivek tund li hember gotinên nefretê, di heman demê de parastina azadiya derbirînê, erkek neteweyî ye ku nayê paşxistin û pêşwext e ji bo avakirina paşerojek ewle û dadperwer ji bo hemî Sûriyeyê.